سایت سازمان زندانها ــ٣١/١/٨٧
آقای علی اكبر یساقی ریاست محترم سازمان زندانهای كشور، در مصاحبه انجام شده با ایشان به مسائل مهمی در ارتباط با وضعیت زندانهای کشور اشاره داشته اند. با توجه به اهمیت این مصاحبه، پس از ذکر نکات مهم صحبتهای ایشان، مشروح مصاحبه درج می شود.
1. طرح طبقه بندی در زندان های كشور دغدغه ی سازمان زندان ها و مطالبه ی به حق زندانیان به طور خاص و به طور كلی مردم است.
2. جمعیت زندان های ایران،سه برابر استاندارد زندان ها است
3. در زندان آبادان با ٧٠ نفر ظرفیت ،پانصد زندانی نگهداری می شوند.
4. در گذشته كانون های اصلاح و تربیت فقط در شهرهای تهران،مشهد وجود داشت
5. در حال حاضر تقریباً در تمامی مراكز استان ها،زندانیان نوجوان در كانون های «اصلاح و تربیت» جدای از سایر زندانی ها نگهداری می شوند.
6. فضاهای فیزیكی در زندان های كشور از ٥/٣ متر مربعدر سال ١٣٧٦،به ١٠ متر مربع در سال های اخیر افزایش یافته است
7. یكی از استاندارها می گفت:من اگر زندان بسازم فردا چه مانوری می توانم بدهم؟بگویم زندان ساخته ام؟
8. در حال حاضر ١٣٠ زندان از ٢٣٠ زندان،كشور تقریباً مخروبه است
9. امسال ٤١ طرح مصوب شروع شده است و ٣٩ پروژه هم در حال اجرا داریم .مشكل اصلی ما كمبود اعتبار است
10. اگر در مكانی كه جای ٧٠ نفر را دارد ٧٠٠ نفر نگهداری شوند،آیا می توان مدعی اجرای صحیح حكم شد؟
11. در سال ١٣٦٠ در ایران ١٣ هزار زندانی داشتیم و در حال حاضر ١٥٠ هزار زندانی داریم .این آمار با چه منطقی قابل توجیه است؟
12. علت اصلی افزایش جمعیت كیفری زندان ها،جرایم مربوط به مواد مخدر است
13. ٨٥درصد محكومان مواد مخدر نه به خاطر محكومیت حبس،بلكه به خاطر عدم پرداخت جزای نقدی ،در حبس به سر می بردند
14. ما قاچاقچی را به لحاظ عدم پرداخت جریمه در زندان نگهداری می كنیم و روزی ٥ هزار تومان هم برای او هزینه می كنیم
15. ایجاد و اداره ی هر بازداشتگاهی باید زیر نظر سازمان باشد.وقتی خدمت خود را در سازمان زندان ها شروع كردم،مشاهده نمودم كه این الزام در زندان ها رعایت نمی شود
16. در یك دوره ی زمانی، با تنظیم گردش كار از مقام معظم رهبری اجازه اخذ شد تا با توافق میان سازمان زندانها و مراجع امنیتی برای مدت محدود سه ساله این بازداشتگاهها تشكیل شود.این دوره سه ساله ،یك بار تمدید شد و وقتی من مسئول سازمان زندان ها شدم،دوره شش ساله نیز تمام شده بود
17. آئین نامه ای توسط سازمان زندانها تدوین شد و پس از بررسی در شورای معاونین قوه در ١٨/٩/١٣٨٥ در روزنامه رسمی چاپ شد.برخی از نهادهای امنیتی نسبت به محدودیت های مندرج در این آئین نامه اعتراض داشتند
18. به هر حال بازداشتگاه خارج از چارچوب این آئین نامه ،مورد تأیید ما نیست.
19. در طی ٨-٧ سال گذشته بیش از ٥٠ هیأت خارجی از زندان های ما بازدید كرده اند.در كنفرانس مربوط به زندان های جهان،زندان های ایران از ٨ جایزه،سه جایزه را به خود اختصاص داد،و این جایزه ها بر اساس بازدید ها بود.
20. بنیان گذاران سیاستهای كاهش آسیب در دنیا اعلام كرده اند زندان های ایران از جهت سلامت بی نظیر است.
21. متأسفانه با این امكانات كم و افزایش جمعیت زندان ها،خیلی نمیتوان به اصلاح زندانیان امیدوار بود
22. امكان آموزش از مقطع ابتدائی تا آموزش عالی وجود دارد
23. سالانه ٢٣ هزار نفر در كلاس های سوادآموزی شركت می كنند،٨٠ هزار نفر در بخش آموزش و پرورش ،١٥ هزار نفر در بخش مهارت و كار و دانش،آموزش می بینند. در طوئل سال،٤٠ هزار نفر در كارگاههای آموزشی شركت می كنند.
24. در سال ١٣٨٦ با همكاری وزارت ارشاد اسلامی ٠٠/١٣٠ هزار جلد كتاب به كتابخانه ها اهداء شده است.
25. ستاد دیه در كاهش جمعیت كیفری نقش موثری داشته است
26. از عمده ترین فعالیتهای ستاد،آزادی بیش از ١٨٠٠٠ نفر از محكومان جرایم غیر عمد از طریق جذب مشاركتهای مردمی و ارائه ی خدمات مشاوره ای در طول ١٠ سال گذشته می باشد.
27. جلوگیری از تردد خودروهای فاقد بیمه نامه توسط نیروی انتظامی ،از دیگر اقدامات شایسته ی این ستاد است.
28. در سال های ١٣٨٥ و ١٣٨٦ با پیگیری های مستمر و تعامل با نمایندگان مجلس شورای اسلامی از ١٤٠٠ میلیارد ریال تسهیلات اعتباری قرض الحسنه بانك ها برای آزادی مددجویان بدهكار دیه در جرایم غیر عمد و جبران خسارت زیان دیدگان و قربانیان حوادث رانندگی استفاده كرده است
29. معتقدم یا باید زندان را به دادستانی دا د یا دادستانی را به داخل زندان آورد.
30. حقوق شهروندی زندانیان به عنوان اصل پذیرفته شده است.
31. .این حقوق به صورت تابلوهای دیواری در بندها و راهروهای زندان نیز نصب شده است تا به راحتی در دسترس زندانیان قرار گیرد.
32. در گذشته شاید رفتارهای نامناسبی صورت گرفته باشد،اما در حال حاضر با توجه به اعمال نظارت،كسی به خود اجازه نمی دهد با زندانی بدرفتاری كند.در چند سال اخیر چند نفر از مدیران و مسئولین زندان به خاطر این مسأله عزل شده اند.
33. هیأت منصوب از طرف ریاست محترم قوه قضائیه ،بیشتر به وضعیت زندانیان بلاتكلیف در زندان ها رسیدگی می كند.هیأت تا كنون از ده استان بازدید كرده است
34. آمار ورودی زندان ها از فروردین تا دی ماه سال ١٣٨٦،پنجاه درصد كاهش داشته است
35. در فروردین ١٣٨٦ رقم جمعیت زندان های كشور،١٥٠٩٢٤ نفر بود كه در دی ماه به ١٤٨٦٢٦ نفر رسیده است
36. در سال ١٣٧٨ موجودی زندان ها تا ١٨٠ هزار نفر هم رسید،یعنی رشد زندانیان ٧ درصد بود كه در صورت ادامه این روند باید سیصد هزار زندان داشته باشیم.خوشبختانه در حال حاضر این رقم به ١٤٠ هزار نفر كاهش یافته است
مشروح مصاحبه ریاست محترم سازمان زندانهای كشور
در مصاحبه با ماهنامه تخصصی تعالی حقوق" ماهنامه تخصصی حقوق قضائی دادگستری كل استان خوزستان"
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی اداره كل زندانهای خوزستان، دكتر جعفری دولت آبادی رئیس كل دادگستری استان خوزستان با هدف شفاف سازی سیاستها و تبیین نقش و جایگاه مهم و تأثیر گذار سازمان زندانها در تأمین بخشی از امنیت و آسایش اجتماعی،این مصاحبه را ترتیب داده اند.مشروح مصاحبه تعالی حقوق با رئیس سازمان زندانهای كشور را از نظر میگذرانیم:
قابل ذكر است ماهنامه تخصصی تعالی حقوق به همت رئیس كل دادگستری استان خوزستان تهیه و با هدف تنویر افكار عمومی و تقویت تعاملات و تبادل تجربیات مراجع قضائی ، صاحبنظران و اندیشمندان و علاقه مندان علوم قضائی و حقوقی با یكدیگر و انعكاس سیاستهای كلان توسعه قضائی و ارائه دستاوردها و راهكارهای مرتبط با آن در ابعاد مختلف منتشر می گردد.
حبس به عنوان یكی از مجازات های اصلی،مورد پذیرش نظام های حقوقی جهان قرار گرفته است و هنوز هم اهداف مجازات ها از قبیل اصلاح و باز دارندگی از این كیفر،انتظار می رود.اما جهان امروز دریافت كه مجازات حبس در چارچوب مورد اجرا،نه تنها اصلاح گر نیست بلكه می تواند مخرب نیز باشد. بر این اساس نظام عدالت كیفری علاوه بر اتخاذ راهكارهای حبس زدائی از قبیل آزادی مشروط، موسسات باز،حبس آخر هفته،خدمات اجتماعی به مسأله ی اصلاح و بهبود وضعیت زندان ها نیز توجه نموده و آن را در برنامه ی كاری مسئولان قضائی و اجرائی قرار داده است . آن چه می خوانید حاصل نشستی كوتاه با آقای یساقی رئیس سازمان زندان ها و اقدامات تأمینی و تربیتی كشور است كه طی آن ضمن این كه مشكلات اجرائی طرح ها و آئین نامه های مصوب از جمله آئین نامه طبقه بندی زندانیان را جویا شدیم ، به برنامه های آتی این سازمان در جهت بهبود وضعیت زندانها نیز پرداخته شده است .
***تعالی حقوق:علت عدم اجرای طرح طبقه بندی در زندان های كشور چیست؟
آقای یساقی : این موضوع دغدغه ی سازمان زندان ها و مطالبه ی به حق زندانیان به طور خاص و به طور كلی مردم است.مشكل اصلی،عدم تناسب فضاهای موجود با جمعیت كیفری زندان هاست . جمعیت زندان های ایران،سه برابر استاندارد زندان ها است . جمعیت زندان های ایران ،سه برابر ظرفیت استاندارد زندان ها است .پراكندگی زندانیان بر اساس زندان ها در همه نقاط كشور یكسان نیست.به طور مثال در زندان آبادان با ٧٠ نفر ظرفیت ،پانصد زندانی نگهداری می شوند.فقدان امكانات و كمبود فضای كافی،اجرای طرح طبقه بندی را با با موانع روبه رو كرده است . به استناد ماده ٩ قانون سازمان زندان ها ،سه آئین نامه تدوین و به تصویب رئیس قوه قضائیه رسیده است .از جمله آئین نامه طبقه بندی زندانیان است كه در روزنامه رسمی هم چاپ شده است.اجرای طبقه بندی زندانیان ،یك الزام است و نمی توان آن را كنار گذارد.البته به زندان هائی كه در حال حاضر قادر به اجرای این طرح نیستند،مهلت داده شده است تا به سوی طبقه بندی زندانیان ،حركت كنند.شورای نظارت بر طبقه بندی به عنوان مجری این آئین نامه در سال های اخیر اقدام هائی انجام داده است كه اهم آن عبارتند از :
*در گذشته كانون های اصلاح و تربیت فقط در شهرهای تهران،مشهد وجود داشت لیكن در حال حاضر تقریباً در تمامی مراكز استان ها،زندانیان نوجوان در كانون های «اصلاح و تربیت» جدای از سایر زندانی ها نگهداری می شوند.
*در بسیاری از استان ها ساخت اردوگاه ها و مراكز حرفه آموزی و اشتغال ویژه زندانیان جرایم مواد مخدر،زمینه ی جداسازی این دسته از زندانیان را از سایر زندانیان،فراهم كرده است.
*فضاهای فیزیكی در زندان های كشور از ٥/٣ متر مربعدر سال ١٣٧٦،به ١٠ متر مربع در سال های اخیر افزایش یافته است كه این امر بسترهای جداسازی زندانیان را فراهم كرده است.
*ایجاد بازداشتگاههای موقت در برخی از استان ها،از ورود متهمین جرایم سبك به زندان ها جلوگیری كرده است.
آئین نامه طبقه بندی و تفكیك زندانیان كه دارای ١١ شاخص كلی برای طبقه بندی زندانیان است،طبق برنامه ریزی مدیران كل زندان در استان ها اجرا می شود. در حال حاضر با نظارت و تدابیری كه از سوی كمیته های طبقه بندی زندانیان مستقر در ستاد سازمان،اتخاذ شده است،در اكثر زندان های كشور بیش از پنجاه درصد اهداف پیش بینی شده در آئین نامه،اجرا شده است.
***تعالی حقوق: برنامه سازمان زندان ها برای ساخت زندان های جدید چیست؟
آقای یساقی:وقتی از دولت تقاضای بودجه برای ساخت زندان می كنیم پاسخ می دهند كه ساخت زندان برای ما افتخار نیست.حتی یكی از استانداردها می گفت:من اگر زندان بسازم فردا چه مانوری می توانم بدهم؟بگویم زندان ساخته ام؟
در حال حاضر ١٣٠ زندان از ٢٣٠ زندان،كشور تقریباً مخروبه است.یكی از ده اولویت كاری سازمان ،ساخت زندان های جدید است و كمیته ی پیگیری آن در سازمان زندان ها تشكیل شده است . امسال ٤١ طرح مصوب شروع شده است و ٣٩ پروژه هم در حال اجرا داریم .مشكل اصلی ما كمبود اعتبار است .اگر چه ساخت زندان چندان خوشایند نیست اما ضروری است .
همان گونه كه احكام قضائی در حدی كه دادگاه مشخص می كند،باید اجرا شود، و به عنوان مثال اگر شلاق سخت تر از آن چه معین شده اجرا شود،اجرا كننده قابل مجازات است،زندانی هم از نظر مكان،غذا و غیره باید در وضعیت استاندارد نگهداری شود.اگر در مكانی كه جای ٧٠ نفر را دارد ٧٠٠ نفر نگهداری شوند،آیا می توان مدعی اجرای صحیح حكم شد؟این منطق كه ساخت زندان افتخار نیست،اشتباه است . در صورت اعتقاد به این منطق ،باید مجازات زندان از قوانین حذف شود.
*** تعالی حقوق : آیا اجرای سیاست حبس زدائی موفقیت آمیز بوده است؟
آقای یساقی:زندان پدیده غربی است.آیت الله شاهرودی به عنوان یك فقیه مسلط به حقوق كیفری اسلام،نظریه پرداز حبس زدائی،و مدافع كاهش جمعیت كیفری زندان ها،اعمال حبس در نظام كیفری اسلام را تا این حد تأیید نمی كند.بعد از پیروزی انقلاب در استفاده از حبس واقعاً افراط شده است و بدون دلیل ضمانت اجرای هر سیاستی را حبس قرار داده اند. در سال ١٣٦٠ در ایران ١٣ هزار زندانی داشتیم و در حال حاضر ١٥٠ هزار زندانی داریم .این آمار با چه منطقی قابل توجیه است؟ایران از نظر جمعیت كیفری زندان ها جزء ده كشور اول جهان است .میانگین جهانی ١٤٠ نفر زندانی به ازای هر صد هزار نفر جمعیت است،اما این میزان در ایران ٢٠٠ نفر است.دغدغه ی مردم و قضات هم به جا است .نباید مردم را در برابر متجاسرین ،متجاوزین به نوامیس مردم ،قطاع الطریق و امثال آن بی دفاع گذارد.علت اصلی افزایش جمعیت كیفری زندان ها،جرایم مربوط به مواد مخدر است.عامل دیگر ،توسل حداكثری به حبس به عنوان قرار تأمین و مجازات است.قضات،افراد را راحت به زندان می فرستند.
٨٥درصد محكومان مواد مخدر نه به خاطر محكومیت حبس،بلكه به خاطر عدم پرداخت جزای نقدی ،در حبس به سر می بردند،و علت این امر هم ضعیف بودن بخش اجرای احكام است. قاچاقچیان معمولاً اموال زیادی دارند و پنهان می كنند.بهترین مجازات برای قاچاقچی،ظبط اموال است.در حالی كه ما قاچاقچی را به لحاظ عدم پرداخت جریمه در زندان نگهداری می كنیم و روزی ٥ هزار تومان هم برای او هزینه می كنیم .برای كشف اموال قاچاقچیان ،نیاز به اجرای احكام مستقل و قوی است.
*** تعالی حقوق:امروزه در عمل متهمان و محكومان از چند مرجع مرخصی می گیرند.آیا این امر صحیح است؟
آقای یساقی:در سال ١٣٨٤ مقرر شد آئین نامه سازمان زندان ها بازنگری شود.پیشنهاد ها را بررسی و آماده كردیم و و با امضای اینجانب و وزیر دادگستری وقت(مرحوم كریمی راد)برای ریاست محترم قوه قضائیه ارسال شد..ایشان مقرر فرمودند كه در مورد آئین نامه حضوری بررسی شود.در آن جا پس از بحث های زیاد مقرر شد دادیار ناظر بر زندان،قاضی دادگاه،دادستان و شورای طبقه بندی ،حق اعطای مرخصی داشته باشند و نظر ریاست محترم قوه این بود كه این تعدد ،به مصلحت است.
*** تعالی حقوق:وضعیت بازداشتگاه های امنیتی را چگونه ارزیابی می كنید؟
آقای یساقی: به موجب ماده ٢ قانون سازمان زندان ها ، ایجاد و اداره ی هر بازداشتگاهی باید زیر نظر سازمان باشد.وقتی خدمت خود را در سازمان زندان ها شروع كردم،مشاهده نمودم كه این الزام در زندان ها رعایت نمی شود. در یك دوره ی زمانی با تنظیم گردش كار از مقام معظم رهبری اجازه اخذ شد تا با توافق میالن سازمان زندانها و مراجع امنیتی برای مدت محدود سه ساله این بازداشتگاهها تشكیل شود.این دوره سه ساله ،یك بار تمدید شد و وقتی من مسئول سازمان زندان ها شدم،دوره شش ساله نیز تمام شده بود.از یك سو قانون می گوید بازداشتگاه ها باید زیر نظر سازمان زندان ها باشد و از سوی دیگر گاه نمی توان برخی مجرمین امنیتی را در زندان عادی نگهداری كرد. این آئین نامه توسط سازمان زندانها تدوین شد و پس از بررسی در شورای معاونین قوه در ١٨/٩/١٣٨٥ در روزنامه رسمی چاپ شد.برخی از نهادهای امنیتی نسبت به محدودیت های مندرج در این آئین نامه اعتراض داشتند،اما تا زمانی كه این آئین نامه نسخ نشده است،مقررات آن در تأسیس بازداشتگاه امنیتی باید رعایت شود و هر بازداشتگاهی خارج از چارچوب این آئین نامه،خلاف قانون است.برخی نهادهای نظامی و امنیتی ،پیشنهاد های اصلاحی برای آئین نامه داده اند كه در برخی موارد قابل بررسی است .به هر حال بازداشتگاه خارج از چارچوب این آئین نامه ،مورد تأیید ما نیست.
***تعالی حقوق:در اجرای سیاستهای مربوط به زندانها چه اقدام هائی صورت گرفته است؟
آقای یساقی:ما در مقایسه با زندان های جهان وضعیت كم نظیری داریم.مرحوم كریمی راد كه از زندان های زیادی در كشورهای دیگر بازدید كرده بود ،می گفت:زندان های ما از سایر كشور ها بهتر است.یك زندانی می گفت وقتی در یكی از كشورهای همسایه زندان بوده،وضعیت بسیار اسف باری داشته است.وسایل و پتوها چركین و سلول ها بدون نور بود.هر هفته یك بار ماشین آتش نشانی برای حمام می آمد و حدو د ٥ دقیقه ،شیلنگ آب را باز می كرد تا زندانیان خود را بشویند. در طی ٨-٧ سال گذشته بیش از ٥٠ هیأت خارجی از زندان های ما بازدید كرده اند.در كنفرانس مربوط به زندان های جهان،زندان های ایران از ٨ جایزه،سه جایزه را به خود اختصاص داد،و این جایزه ها بر اساس بازدید ها بود.در حالی كه اركان مهم هیأت مدیره ی كنفرانس ،نمایندگانی از اسرائیل،آمریكا و انگلیس بودند.برخی دولت ها در اعطای جایزه به ایران مقاومت می كردند ،اما هیأت های بازدیدكننده ،آن ها را قانع كردند كه وضعیت زندان های ایران مناسب است.
در دنیا،زندان ها از جمله كانو نهای مستعد برای آلودگی به ویروس ایدز است.بنیان گذاران سیاستهای كاهش آسیب در دنیا اعلام كرده اند زندان های ایران از جهت سلامت بی نظیر است.با یكی از مسئولین وزارت بهداشت همسفر بودم . وی از زندان های ایران بسیار تعریف می كرد. در كنفرانس یكی از كشورهای اروپائی پس از سخنرانی اینجانب نماینده ی یك سازمان مردمی آمریكائی از من تشكر كرد و خواهان آن بود كه این روش ها را به آن ها نیز منتقل كنیم .
ما برنامه جامعی را به عنوان برنامه ی اصلاح و تربیت پیرامون شیوه های نوین زندان بانی تدوین كرده ایم .این برنامه٨٠-٧٠ مرحله دارد.مسئول و مدت زمان هر مرحله هم مشخص شده است.مانند برنامه جامع ورزش،اشتغال،حرفه آموزی و غیره كه با هدف كاهش آسیب و كاهش رفتارهای پرخطر زندانیان تدوین شده است. در حوزه فن آوری و عمران ،اهم اقدامات انجام شده عبارتند از:
*استاندارد نمودن ساختمان های جدیدالاحداث.
*پیش بینی نصب و تجهیزات الكترونیك در تمام طرحهای عمرانی.
*تجهیز زندان ها به شبكه اتوماسیون اداری در جهت تسریع امور.
*استقرار سیستم مدیریت كیفیت ایزو در ادارات كل زندانهای كشور.
*استفاده از تجهیزات ویدئكنفرانس برای آموزش ،برگزاری جلسات و حذف تدریجی اعزام و بدرقه زندانیان در مراكز استان ها.
*استفاده از دستگاههای تشخیص اثرانگشت به منظور شناسائی و كنترل زندانیان.
*استفاده و بهره برداری از سیستم های هوشمند،درهای الكترونیكی و دوربین های مداربسته برای كنترل زندانیان.
*استفاده از تجهیزات ردیاب( GPS ) برای كنترل زندانیان خارج از زندان و زندان های باز و نیمه باز.
*استفاده از نرم افزار و تجهیزات نوبت دهی مناسب در سالن های ملاقات برای خانواده زندانیان.
*ایجاد بانك اطلاعات زندانیان.
*** تعالی حقوق:برنامه سازمان زندان ها برای اصلاح مجرمین چیست؟
آقای یساقی:متأسفانه با این امكانات كم و افزایش جمعیت زندان ها،خیلی نمیتوان به اصلاح زندانیان امیدوار بود .شرایط ما تا حدی متأثر از جامعه است. ما در مجامع دانشگاهی و فرهنگی نیز مشكلات تربیتی داریم . وقتی به دلایلی مثل شرایط سنی،جنس جمعیت یا تهاجم فرهنگی،مشكل داریم،از زندان ها هم به عنوان تابعی از جامعه نمی توان انتظار زیادی داشت.
زندانیان پس از ورود،طی مرحله پذیرش ،و تشكیل پرونده قضائی بیماریابی و پرونده شخصیتی، در برنامه اصلاح و تربیت قرار می گیرند.ابتدا خدمات بهداشتی و پزشكی به آنان ارائه می شود.بیماران و معتادان جدا می شوند . معتادان در كلینیك های مثلثی درمان می شوند . امكان آموزش از مقطع ابتدائی تا آموزش عالی وجود دارد.سازمان زندانها از تمامی ظرفیت های آموزش عالی از جمله دانشگاه علمی كاربردی ،پیام نور،دانشگاه آزاد و غیره بهره بردار است.سالانه ٢٣ هزار نفر در كلاس های سوادآموزی شركت می كنند،٨٠ هزار نفر در بخش آموزش و پرورش ،١٥ هزار نفر در بخش مهارت و كار و دانش،آموزش می بینند. در طوئل سال،٤٠ هزار نفر در كارگاههای آموزشی شركت می كنند.
در سال ١٣٨٥ با رشد بالای آموزش رو به رو بودیم. حدود ١٧ هزار نفر گواهی آموزش فنی و حرفه ای گرفتند كه در آن نامی از زندان برده نمی شود.در سال ١٣٨٦ در مسابقات قرآنی تعداد ١٢٦١١ نفر شركت كردند و ١٦٦ نفر به مسابقات كشوری راه یافتند.در تمامی زندان های كشور كتابخانه بصورت فعال تأسیس شده است و در سال ١٣٨٦ با همكاری وزارت ارشاد اسلامی ٠٠/١٣٠ هزار جلد كتاب به كتابخانه ها اهداء شده است. همچنین در سراسر زندان های كشور ،جشنواره ی تئاتر اجرا گردید. برگزاری ورزش صبحگاهی در زندان های سراسر كشور انجام می گیرد و به ورزش های همگانی توجه شده است.این فرصت برای زندانیان ایجاد شده تا در رشته های ورزشی متععد شركت كنند و با ایجاد شور و نشاط ،زمینه های اصلاح و تربیت فراهم گردد.
***تعالی حقوق:محورهای اصلاح و تغییر آئین نامه سازمان زندانها را توضیح دهید؟
آقای یساقی:محورهای اصلی تغییر و اصلاح در آئین نامه به این شرح است:
١- مسأله اشتغال:در این بخش متناسب سازی دستمزد زندانیان،رفع موانع اشتغال از جمله چاره اندیشی برای نحوه انتقال زندانی به محیط اشتغال كه تا كنون نیاز به مجوز قضائی داشته،مورد توجه قرار گرفته است.
٢- ایجاد دفاتر حفظ حقوق شهروندی زندانیان:دستورالعمل حفظ حقوق شهروندی در زندان ها تدوین شده و در آن انواع حقوق شهروندی ،و نحوه تأسیس واحدهای حمایت از حقوق شهروندی زندانیان مورد توجه قرار گرفته است.
٣- مرخصی ها:اعطای مرخصی گسترش یافته و مراجع مختلف در این رابطه اختیار دارند.
٤- شورای طبقه بندی،اختیارات جدی پیدا كرده است.
٥- نظارت بر متهمان بلاتكلیف:پیش بینی شیوه های مختلف برای شناسائی زندانیان بلاتكلیف و گزارش به مراجع مسئول مثل دادگستری ها،دادستان،رئیس قوه قضائیه و نیروی انتظامی مورد توجه قرار گرفته است.
*** تعالی حقوق:در مورد فعالیت و عملكرد ستاد دیه و انجمن حمایت از زندانیان توضیح دهید؟
آقای یساقی:ستاد دیه در كاهش جمعیت كیفری نقش موثری داشته است . از عمده ترین فعالیتهای ستاد،آزادی بیش از ١٨٠٠٠ نفر از محكومان جرایم غیر عمد از طریق جذب مشاركتهای مردمی و ارائه ی خدمات مشاوره ای در طول ١٠ سال گذشته می باشد.این ستاد به منظور جلوگیری از ورود ناخواسته های افراد به زندان ها،تمهیدات موثری را در مسیر خیرخواهانه ی خود پیگیری می نماید كه از آن جمله،تلاش در زمینه آموزش همگانی از طریق نمایندگان ولی فقیه و ائمه محترم جمعه و جماعات در مراكز استان ها،رسانه های جمعی،آموزش و پرورش و ... می باشد. همچنین دو محور اصلی اصلاح و اجرای قانون به ویژه اصلاح قانون بیمه اجباری شخص ثالث و جلوگیری از تردد خودروهای فاقد بیمه نامه توسط نیروی انتظامی ،از دیگر اقدامات شایسته ی این ستاد است . با اجرای این قانون از ورود تعداد قابل توجهی از افراد به علت ناتوانی مالی در پرداخت دین،به زندان ها جلوگیری می شود. همچنین ستاد دیه در سال های ١٣٨٥ و ١٣٨٦ با پیگیری های مستمر و تعامل با نمایندگان مجلس شورای اسلامی از ١٤٠٠ میلیارد ریال تسهیلات اعتباری قرض الحسنه بانك ها برای آزادی مددجویان بدهكار دیه در جرایم غیر عمد و جبران خسارت زیان دیدگان و قربانیان حوادث رانندگی استفاده كرده است كه تا كنون تعداد قابل توجهی از زندانیان از این تسهیلات بهره مند شده و به آغوش پر مهر خانواده های خود بازگشته اند.
از دیگر دستاوردهای ستاد،نجات خانواده های برخی از قربانیان حوادث كه سرپرست خود را از دست داده و یا سرپرست و عضوی از خانواده ی آن ها دچار صدمات مغزی یا نخاعی و غیره شده و همچنین خانواده های زندانیان را از آسیب های جدی اجتماعی و غیرقابل جبران رهائی بخشیده كه سهم قابل توجهی در پیشگیری از جرم و كاهش جمعیت كیفری در جامعه داشته است.
از نقش ستاد در اصلاح قوانین كه مهمترین كه مهمترین تأثیر را در اصلاح قانون بیمه داشته است.نیز نباید غافل بود . همچنین پیگیری ستاد موجب اجرای قانون بیمه اجباری مصوب ١٣٤٣ شد.
این ستاد به عنوان یك NGO كاملاً موفق بوده است.انجمن حمایت از زندانیان بیشتر در جهت حمایت از خانواده ی زندانیان عمل كرده است . انجمن در راستای كاهش جمعیت كیفری فعالینی ندارد . ما بیش از ٢٦٠ انجمن فعال در سطح كشور داریم .
***تعالی حقوق:در مورد لایحه ی تشكیل سازمان اجرای احكام كیفری در زندان ها توضیح دهید؟
آقای یساقی:این ایده در شورای عالی قضائی مطرح شد.موضوع،اصلاح اولیه ی قانون سازمان زندان ها بود كه در شورا به ایجاد سازمان اجرای احكام كیفری تبدیل شد.سازمان زندانها جزئی از اجرای احكام و دادستانی ها ست.معتقدم یا باید زندان را به دادستانی دا دیا دادستانی را به داخل زندان آورد.به موجب این لایحه مدیر كل زندان ها و روسای زندان قاضی بودند و اختیاراتی به آن ها داده شده بود.از جمله این كه اگر زندانی اصلاح می شد،می توانستند میزان باقیمانده ی حبس را كاهش می یافت.این لایحه در كمیسیون اجتماعی مجلس رأی آورد،اما در صحن علنی رد شد.
*** تعالی حقوق:در مورد بخشنامه اخیر قوه قضائیه درباره منع اعدام در ملاء عام توضیح دهید؟
آقای یساقی:اصل بر اجرای مجازات اعدام در داخل زندان است.مگر در مورد جرایمی كه جامعه از آن متأثر شده باشد.طبق آیین نامه نحوه ی اجرای مجازات اعدام كه از سال ١٣١٨ مجری بوده است،اعدام باید توسط دادستان در داخل زندان انجام شود.این بخشنامه مطابق اصل بوه و در واقع خواسته است نظم ایجاد كند.
***تعالی حقوق:آیا ددر زندان ها،حقوق شهروندی زندانیان رعایت می شود؟
آقای یساقی:حفظ حقوق متهمان و محكومین و رعایت كرامت زندانیان برگرفته از فقه ،متون اسلامی،و نحوه برخورد ائمه سلام الله علیهم اجمعین به عنوان الگو و دستور كار زندان بانی در این بخش می باشد. از اصولی كه در سیستم زندان بانی همواره مورد تدكید قرار گرفته و مدیریت سازمان به آن اهتمام دارد،برخورد انسانی و اسلامی با زندانیان و رعایت حقوق آنان می باشد. در این رابطه حقوق شهروندی زندانیان به عنوان اصل پذیرفته شده و در قالب مقرراتی در آئین نامه اجرائی سازمان مورد تصریح قرار گرفته است. كمیته ویژه ای هم برای رعایت این حقوق در زندان ها و نظارت بر آن در سازمان تشكیل گردیده است. چنانچه تخلفی مشاهده گردد حسب مورد با متخلفین برخورد می شود،بعضاً به دلیل عدم رعایت حقوق زندانیان،پرونده هائی در هیأت های رسیدگی به تخلفات اداری طرح گردیده است.این كمیته كلیه حقوق مربوط به زندانیان را احصاء نموده و ضمن توزیع،در اختیار اداره های كل زندان ها قرار داده است تا در اختیار همه زندانیان قرار گیرد و آنان از حقوق خود اطلاع حاصل نمایند.این حقوق به صورت تابلوهای دیواری در بندها و راهروهای زندان نیز نصب شده است تا به راحتی در دسترس زندانیان قرار گیرد.بخشی از رعایت حقوق زندانیان به اقدامات اجرائی مدیران زندان ها مربوط است كه دفتر بازرسی سازمان بر اجرای آن نظارت دارد.
به عنوان مثال انجام كار زندانیان در قبال پرداخت مزد،رعایت بهداشت و تغذیه مناسب،اعطای ملاقات به زندانیانی كه ممنوع الملاقات نیستند،ایجاد محیطی امن برای تحمل كیفر و استفاده از وسایل ارتباطی جمعی،از جمله حقوقی است كه بر اعمال آن نظارت دقیق وجود دارد .
در گذشته شاید رفتارهای نامناسبی صورت گرفته باشد،اما در حال حاضر با توجه به اعمال نظارت،كسی به خود اجازه نمی دهد با زندانی بدرفتاری كند.در چند سال اخیر چند نفر از مدیران و مسئولین زندان به خاطر این مسأله عزل شده اند. گاه زندان بان ها به این مسأله اعتراض می كنند و معتقدند با این سخت گیری ها ،دست آنان بسته شده است .
هیأت منصوب از طرف ریاست محترم قوه قضائیه ،بیشتر به وضعیت زندانیان بلاتكلیف در زندان ها رسیدگی می كند.هیأت تا كنون از ده استان بازدید كرده است و درصدد است با همكاری رئیس كل دادگستری هر استان ،آمار زندانیان بلاتكلیف مشخص شود.مأموریت هیأت مذكور ،شش ماه دیگر تمدید شده است.
***تعالی حقوق:در حال حاضر آمار زندانیان كشور چند نفر است؟
آقای یساقی:اجرای سیاست كاهش جمعیت زندان ها موثر بوده است .آمار ورودی زندان ها از فروردین تا دی ماه سال ١٣٨٦،پنجاه درصد كاهش داشته است.علل مختلفی برای این كاهش وجود دارد.از جمله فعالیت كار گروهی بود كه به آن اشاره شد،جلوگیری از ورود معتادان به زندان ها و حساسیت قضات محترم در این زمینه موثر بوده است.
در فروردین ١٣٨٦ رقم جمعیت زندان های كشور،١٥٠٩٢٤ نفر بود كه در دی ماه به ١٤٨٦٢٦ نفر رسیده است .موجودی دی ماه ١٣٨٦ نسبت به تیرماه ١٣٨٥ كه ١٥٨٠٠٠٠ بوده است،٩٩٥٨ نفر كاهش داشته است.در دی ماه ١٣٨٦ ورودی متهمین نسبت به خردادماه ١٣٨٦، ١٢٠٠٠ نفر یعنی بیش از ٢٠ درصد كاهش یافته است. استان خراسان شمالی اهتمام فوق العاده ای در این زمینه داشته و شاید پیشروترین استان باشد.در مجموع این تلاشها موثر بوده و جمعیت زندانها را مهار كرده است.در سال ١٣٧٨ موجودی زندان ها تا ١٨٠ هزار نفر هم رسید،یعنی رشد زندانیان ٧ درصد بود كه در صورت ادامه این روند باید سیصد هزار زندان داشته باشیم.خوشبختانه در حال حاضر این رقم به ١٤٠ هزار نفر كاهش یافته است